روانشناسی آرامش روان

شادکامی، با سلامتی، کامل می‌شود

 سلامت، در تعریف سازمان جهانی بهداشت (W.H.O)، عبارت است از: حالت آسایش کامل جسمی، روانی، اجتماعی و نه فقط نبودن بیماری و ناتوانی» (ماده دوم اسا‌س‌نامه).

 طبق این تعریف، انسان باید در سه جنبه جسمی، روانی و اجتماعی، از آسایش و رفاه بهره‌مند باشد تا بتوان گفت که از سلامت کامل برخوردار است. البته در این تعریف، به نقش معنویت (ارتباط با خداوند) و شناخت هدف (معنای) زندگی در سلامتی ـ‌که ادیان الهی بر آن تأکید دارندـ، مستقیماً اشاره نشده است؛ امّا در برخی از نشریات این سازمان، به این موضوع نیز توجّه کافی شده است.

 در این جا ضمن اشاره به تأثیرگذاری حالات روانی و اجتماعی انسان بر سلامت جسمی ـ‌که امروزه در سراسر جهان، اصل شناخته شده‌ای است‌‌ـ، به رابطه آن با شادکامی یا همان احساس رضایت از زندگی می‌پردازیم و سپس به نقش ورزش در این زمینه، اشاره می‌کنیم.

 سلامت جسمی و شادکامی

سلامت جسمی (تن‌درستی)، از نعمت‌هایی است که اگر نباشد، زندگی به کام انسان، تلخ می‌شود و دیگر نعمت‌ها و لذّت‌ها هم برای او شیرین نخواهد بود؛ اگر چه ثروتمند باشد و امکانات فراوان و بی‌نظیری هم در اختیار داشته باشد.

انسان سالم، شاداب و بانشاط است؛ امّا کسی که از دردی رنج می‌برد یا روانی آزرده دارد، طبیعتاً شادابی و نشاطش را از دست می‌دهد و دچار بی‌حوصلگی، بی‌رغبتی و افسردگی می‌گردد و نمی‌تواند رابطه اجتماعی قابل قبولی با دیگران برقرار کند و از این رو، از زندگی‌اش احساس رضایت نخواهد کرد.

تن‌درستی، علاوه بر عوامل مختلف مادّی، به عوامل معنوی نیز بستگی دارد. به عنوان مثال: انسانی که رضایت‌ها و نگرانی‌های منطقی دارد، می‌تواند فشارها و سختی‌های زندگی را تحمّل کند و بر خشم، ترس و اضطراب خویش چیره شود؛ امّا انسانی که تصوّرات و انتظارات غیر واقع‌بینانه از دنیا و زندگی دارد، این انتظارات، مایه ناراحتی و نارضایتی او می‌شوند و او دیگر قادر نخواهد بود احساسات و عواطف و خشم خود را کنترل کند و همواره با فشارهای روانی و محرّک‌های ناخوشایند، رو به رو خواهد بود و تعادلش از بین می‌رود و در نهایت، دچار بیماری می‌شود. بنا بر این، روشن است که بیماری (چه جسمی و چه روانی)، رضایت از زندگی را کاهش می‌دهد.

در احادیث نیز به نعمت سلامت و لذّت‌بخش بودن زندگی با آن، اشاره شده است: هیچ خیری در زندگی نیست، مگر با سلامت»؛ پنج چیز است که اگر کسی نداشته باشد، از زندگی لذّت نمی‌برد: سلامت، امنیت، بی‌نیازی، قناعت و مونس همراه».1

 ورزش، سلامت، شادکامی

ورزش، حرکت‌های منظّم و مکرّر بدنی است که به صورت فردی یا گروهی انجام می‌شود و اکنون، رشته‌ها، سبک‌ها و شیوه‌های گسترده و توسعه‌یافته‌ای پیدا کرده است.

 ورزش، هم تأثیر جسمانی دارد و باعث سلامتی و توانمندی و توانایی جسمی می‌شود و هم تأثیر روانی دارد و موجب شادی، نشاط، چالاکی و تقویت جمع‌گرایی، مثبت‌اندیشی و اعتماد به نفس می‌گردد.

 در گذشته، تمام فعّالیت‌ها به گونه‌ای با ورزش و کار بدنی همراه بود؛ امّا امروزه که سبک زندگی و کار، تغییر کرده است، نیاز به ورزش، برای رفع کمبود فعّالیت‌های بدنی، بیشتر احساس می‌شود.

 ورزش و سلامتی

با ورزش، اندام انسان، زیبا و متناسب می‌شود و سلامتی بدن، تأمین می‌گردد و از آن جا که سلامتی، نقش مهمّی در شادکامی دارد، ورزش نیز می‌تواند عامل شادکامی باشد.

 گفتنی است که بیماران و حتّی بیماران قلبی نیز با نظر پزشک، می‌توانند ورزش مناسب را انجام دهند تا تن و روانی سالم‌تر داشته باشند و با بیماری، راحت‌‌تر مبارزه کنند و از زندگی، لذّت ببرند.

ورزش، اثرات جسمی فراوانی دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

 1. ورزش‌های معمولی و بدن‌سازی، ماهیچه‌های قلب را تقویت نموده، کمک می‌کنند که قلب، با کار کمتر، عملیات خون‌رسانی را کامل‌تر انجام دهد و اکسیژن را به تمام اعضای بدن برساند.

 2. ورزش مرتّب (بین 45 تا 60 دقیقه در روز و سه تا چهار بار در هفته)، فشار خون را متعادل نگه می‌دارد. می‌دانید که فشار خون غیر طبیعی، به اندام‌ها و بافت‌های بدن، آسیب می‌رساند.

 3. با ورزش، کلسترول‌های مفید، افزایش و کلسترول‌های مضرّ و تری‌گلیسریدها (اسیدهای چرب)، کاهش می‌یابند. کلسترول (چربی ‌خون)، عامل مهمی در ساختن سلول‌های بدن است و در ترمیم و تعمیر بافت‌ها و ساختن هورمون‌های جنسی و ویتامین‌ D، استفاده می‌شود. زیاد شدن کلسترول، زیان‌آور است؛ چرا که ممکن است در دیواره‌های رگ‌ها، رسوب کند و موجب تنگ شدن رگ‌ها و اختلال در جریان خون شود.

 4. چربی‌های بیش از حدّ معمول بدن که موجب چاقی و افزایش کار قلب می‌شوند، با ورزش، از بین می‌روند.

 5. تمرین‌های ورزشی همراه با رژیم غذایی خوب، برای بیماران دیابتی (مبتلایان به مرض قند)، خیلی سودمند است و باعث کاهش نیاز به تزریق انسولین می‌شود. همچنین ورزش در بیماران ریوی نیز سودمند است؛ زیرا وقتی عضلات سینه، بر اثر ورزش، قوی شود، تنگی نفس، به میزان قابل ملاحظه‌ای برطرف خواهد شد.2

 ورزش و شادکامی

ورزش، علاوه بر سلامت جسمانی، انبساط خاطر و آرامش روح و روان را به همراه دارد. تحقیقات، نشان می‌دهد کسانی که فعّالیت‌های ورزشی دارند، شادتر و جامعه‌گراترند، کمتر به غم، اندوه، اضطراب، خودخوری و خستگی دچار می‌شوند و بویژه، کسانی که در ورزش‌های گروهی شرکت می‌کنند یا در جمع به حرکات ورزشی (نرمش روزانه) می‌پردازند، کمتر دچار افسردگی، نومیدی، بدبینی، احساس ناتوانی و... می‌شوند.

ورزش، مانند دیگر سرگرمی‌های مورد علاقه (پرداختن به ادبیات و کارهای هنری و...) در زمانی که فرد، تحت فشار است، او را آرام می‌کند و انرژی بیشتری به وی می‌دهد.

با ورزش، می‌توان فشارهای روانی ناشی از اضطراب را کاهش داد و به سوی شادی و نشاط، گام برداشت.

یکی دیگر از ویژگی‌های ورزش، این است که باعث تقویت رفتارهای بهداشتی مثل پرهیز از کارهای حرام و ناهنجار می‌شود که این، خود می‌تواند گامی بسیار مؤثّر در رسیدن به زندگی سالم و شاد باشد.

ورزش، باعث خودباوری و اتّکای به نفس می‌شود و موفّقیت و پیروزی‌های بعدی را در پی دارد و اثر مثبتی روی رضایت از زندگی و لذّت بردن از آن دارد.

حرف آخر

نکته پایانی، این که فعّالیت‌ سالم بدنی، مانند ورزش‌های سالم، به همراه تغذیه مناسب و خواب کافی، تن و روان را قوی و سالم می‌کند تا انسان برای غلبه بر سختی‌ها، فشارها و استرس‌ها، آمادگی بیشتری داشته باشد و با شادکامی و کامیابی، زندگی کند.3

 پی‌نوشت‌ها:

1. ر.ک: رضایت از زندگی، عبّاس پسندیده، قم: دار الحدیث، اوّل، 1384؛ ایین تن‌درستی، محمّدمهدی اصفهانی، تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، اوّل، 1384.

 2. ر.ک: ورزش برای قلب و تن‌درستی، ترجمه و اقتباس: فضل الله صفا، تهران: چهر، اوّل، 1371.

 3. ر.ک: همان‌جا.

 پدیدآورنده: مهدی خسروی (شادیبا)